Στο έλεος του χρόνου, της φθοράς και της εγκατάλειψης εξακολουθεί να βρίσκεται ο ιστορικός Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου στο Φουντουκλί της Ρόδου, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία του νησιού, το οποίο κινδυνεύει να υποστεί ανεπανόρθωτες καταστροφές, εξαιτίας της διαχρονικής αδιαφορίας των αρμοδίων.
Έναν και πλέον χρόνο μετά το αποκαλυπτικό δημοσίευμα της «Ροδιακής», που είχε αναδείξει την τραγική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο ναός, δεν έχει υπάρξει καμία ουσιαστική παρέμβαση για τη συντήρηση, την αποκατάσταση και την προστασία του.
Η κατάσταση αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις και αγανάκτηση στους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής, οι οποίοι διαπιστώνουν με απογοήτευση ότι οι εκκλήσεις τους εξακολουθούν να πέφτουν στο κενό.
Με νέες διαμαρτυρίες τους, απευθύνουν έκκληση προς κάθε αρμόδια αρχή σε κεντρικό αλλά κυρίως σε τοπικό επίπεδο και κάθε άλλον φορέα που μπορεί να συμβάλει στην προσπάθεια διάσωσης του μνημείου, ζητώντας να αναληφθούν επιτέλους συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.
Το αίτημά τους είναι ξεκάθαρο: Να προστατευθεί και να συντηρηθεί άμεσα ο Άγιος Νικόλαος στο Φουντουκλί, πριν η συνεχιζόμενη εγκατάλειψη οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες καταστροφές ή ακόμη και σε κίνδυνο κατάρρευσης τμημάτων του ιστορικού οικοδομήματος.
Οι καταγγελίες που συγκλόνισαν και η αδιαφορία που συνεχίζεται
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η «Ροδιακή» είχε αποκαλύψει την αποκαρδιωτική εικόνα που παρουσίαζε ο ιστορικός ναός, με τις σπάνιες βυζαντινές τοιχογραφίες του να έχουν υποστεί εκτεταμένες φθορές, όχι μόνο από το πέρασμα του χρόνου, αλλά και από ανθρώπινους βανδαλισμούς.
Το πιο εξοργιστικό στοιχείο εκείνου του ρεπορτάζ ήταν η διαπίστωση ότι άγνωστοι είχαν χαράξει ακόμη και με αιχμηρά αντικείμενα, όπως μαχαίρια, τα πρόσωπα Αγίων, αφήνοντας πάνω στις ιστορικές αγιογραφίες συνθήματα, αρχικά και άλλα σημάδια.
Εικόνες ντροπής για ένα μνημείο ανεκτίμητης ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής αξίας, που θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο διαρκούς φροντίδας και προστασίας.
Κι όμως, παρά τη δημοσιότητα που έλαβε το θέμα και τις έντονες διαμαρτυρίες που είχαν εκφραστεί, σύμφωνα με όσα επισημαίνονται και σήμερα από κατοίκους της περιοχής, τίποτα ουσιαστικό δεν έχει αλλάξει.
Οι φθορές παραμένουν, οι πολύτιμες τοιχογραφίες εξακολουθούν να είναι εκτεθειμένες και το μνημείο συνεχίζει να δοκιμάζεται από την απουσία συστηματικής συντήρησης.
Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι κάθε χρόνος που περνά χωρίς παρέμβαση καθιστά δυσκολότερη, πιο δαπανηρή και ενδεχομένως λιγότερο αποτελεσματική οποιαδήποτε μελλοντική προσπάθεια αποκατάστασης.
Ένα μνημείο 600 περίπου ετών που εκπέμπει SOS
Ο Άγιος Νικόλαος στο Φουντουκλί, στην περιοχή της Ελεούσας, δεν είναι ένας συνηθισμένος μικρός ναός της ροδιακής υπαίθρου.
Πρόκειται για ένα ξεχωριστό βυζαντινό μνημείο, ηλικίας περίπου έξι αιώνων, με ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά και ζωγραφικά χαρακτηριστικά, που το κατατάσσουν ανάμεσα στα σημαντικότερα εκκλησιαστικά μνημεία της Ρόδου.
Είναι ένας από τους τρεις μονόχωρους, τετράκογχους ναούς του νησιού, με το εσωτερικό του να διακοσμείται από εξαιρετικής σημασίας τοιχογραφίες, στις οποίες απεικονίζονται σκηνές από τη ζωή του Χριστού, μορφές Αγίων και οι τέσσερις Ευαγγελιστές.
Οι αγιογραφίες αυτές αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια της βυζαντινής καλλιτεχνικής δημιουργίας και της θρησκευτικής παράδοσης της Ρόδου.
Παράλληλα, ο ναός βρίσκεται σε μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, προσελκύοντας εδώ και δεκαετίες χιλιάδες επισκέπτες, Έλληνες και ξένους, που επιθυμούν να γνωρίσουν από κοντά ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του τόπου.
Η εικόνα εγκατάλειψης που παρουσιάζει, ωστόσο, δεν συνάδει ούτε με την αξία του ούτε με τη σημασία που έχει η Ρόδος ως διεθνής τουριστικός και πολιτιστικός προορισμός.
Οι προειδοποιήσεις ξεκίνησαν πριν από δεκαετίες
Το χειρότερο είναι ότι η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί κάποια αιφνίδια ή απρόβλεπτη εξέλιξη.
Τα προβλήματα του Αγίου Νικολάου στο Φουντουκλί είναι γνωστά εδώ και περίπου τέσσερις δεκαετίες, με τις πρώτες σοβαρές προειδοποιήσεις για την ανάγκη συντήρησης και προστασίας του να έχουν διατυπωθεί από πολύ παλιά.
Όπως είχε αναφέρει η «Ροδιακή» στο περσινό της ρεπορτάζ, μελέτες που είχαν εκπονηθεί για το μνημείο φέρονται να παρέμειναν αναξιοποίητες, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν συγκεντρωθεί τότε, ακόμη και πόροι που είχαν εξασφαλιστεί για σχετικές παρεμβάσεις μεταφέρθηκαν τελικά σε άλλα έργα.
Χαρακτηριστική είναι η δημόσια παρέμβαση που είχε κάνει ήδη από το καλοκαίρι του 2011, μέσα από τις στήλες της «Ροδιακής», ο δημοσιογράφος και ξεναγός Θανάσης Καραναστάσης.
Πριν από δεκαπέντε χρόνια, ο ίδιος είχε περιγράψει με ιδιαίτερη ανησυχία την κατάσταση του ιστορικού ναού και την προοδευτική καταστροφή των τοιχογραφιών του, ζητώντας να υπάρξει άμεση παρέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών.
Είχε μάλιστα επισημάνει την ανάγκη καθαρισμού, συντήρησης και αποκατάστασης του ζωγραφικού διακόσμου, προειδοποιώντας ότι, εάν οι πολύτιμες τοιχογραφίες χαθούν, το μνημείο θα στερηθεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ιστορικής και καλλιτεχνικής του αξίας.
Παράλληλα, είχε προτείνει ακόμη και τη συγκέντρωση χρημάτων από φορείς, επιχειρηματίες και ιδιώτες, εφόσον η έλλειψη κρατικών πόρων αποτελούσε εμπόδιο για την υλοποίηση των αναγκαίων εργασιών.
Δεκαπέντε χρόνια μετά από εκείνη τη δημόσια προειδοποίηση, το ερώτημα παραμένει βασανιστικά επίκαιρο: Πόσο ακόμη θα περιμένει αυτό το μνημείο για να διασωθεί;
Οι κάτοικοι ζητούν πράξεις και όχι άλλες υποσχέσεις
Η αγανάκτηση των κατοίκων της περιοχής εντείνεται, καθώς βλέπουν ένα μνημείο στενά συνδεδεμένο με την ιστορία, την πίστη και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου τους να οδηγείται σταδιακά στην απαξίωση.
Οι ίδιοι ζητούν να σταματήσει επιτέλους η αδράνεια και να υπάρξει ουσιαστικός συντονισμός όλων των αρμόδιων υπηρεσιών, προκειμένου να δρομολογηθούν οι αναγκαίες εργασίες.
Πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει να αποτελέσει η αυτοψία από εξειδικευμένα επιστημονικά συνεργεία, ώστε να αποτυπωθεί η σημερινή κατάσταση του ναού, να αξιολογηθεί η στατική του επάρκεια και να προσδιοριστούν τα αναγκαία μέτρα προστασίας.
Εξίσου επιτακτική είναι η ανάγκη να εξεταστεί η κατάσταση των τοιχογραφιών και να καταρτιστεί ολοκληρωμένο πρόγραμμα συντήρησης, με στόχο να περιοριστεί η περαιτέρω φθορά και να διασωθεί ό,τι είναι ακόμη δυνατόν.
Παράλληλα, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το ζήτημα της προστασίας του μνημείου από νέους βανδαλισμούς, με μέτρα που θα καθοριστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες και θα είναι συμβατά με τον ιστορικό και θρησκευτικό χαρακτήρα του.
Η τοπική κοινωνία ζητά, πάνω απ’ όλα, να πληροφορηθεί εάν υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός για την αποκατάσταση του ναού, εάν έχουν εξασφαλιστεί οι απαιτούμενοι πόροι και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των αναγκαίων παρεμβάσεων.
Ποιος θα αναλάβει επιτέλους την ευθύνη;
Το ζήτημα του Αγίου Νικολάου στο Φουντουκλί δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως μια ακόμη εκκρεμότητα που παραπέμπεται διαρκώς στο μέλλον.
Είναι θέμα σεβασμού προς την ιστορία της Ρόδου, προς τη θρησκευτική της παράδοση, προς τους κατοίκους που αγωνιούν και προς τις επόμενες γενιές που δικαιούνται να παραλάβουν ακέραιη την πολιτιστική τους κληρονομιά.
Η «Ροδιακή» επανέρχεται σήμερα στο θέμα, έναν χρόνο μετά το προηγούμενο αποκαλυπτικό δημοσίευμά της, μεταφέροντας για ακόμη μία φορά την αγωνία και τις διαμαρτυρίες των κατοίκων, που ζητούν από κάθε αρμόδιο να αναλάβει τις ευθύνες του.
Αναμένουν συγκεκριμένες απαντήσεις και, κυρίως, συγκεκριμένες πράξεις.
Διότι η διάσωση ενός ιστορικού μνημείου δεν μπορεί να εξαντλείται σε διαπιστώσεις, ευχολόγια και υποσχέσεις. Απαιτεί αποφάσεις, χρηματοδότηση, επιστημονική φροντίδα και άμεση κινητοποίηση.
Ο Άγιος Νικόλαος στο Φουντουκλί άντεξε σχεδόν έξι αιώνες, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Ρόδου.
Το ερώτημα είναι αν οι αρμόδιοι θα κινητοποιηθούν εγκαίρως για να του εξασφαλίσουν το μέλλον που του αξίζει.
Γιατί, όταν ένα μνημείο χαθεί, δεν επιστρέφει. Και τότε καμία εξήγηση, καμία δικαιολογία και καμία εκ των υστέρων διαμαρτυρία δεν θα μπορεί να αναπληρώσει όσα αφήσαμε να καταστραφούν.
Πηγή:rodiaki.gr