Οι λαγοκέφαλοι είναι ένα από τα πιο hot θέματα συζήτησης στο διαδίκτυο το φετινό καλοκαίρι. Για τους λάθους λόγους.
Τα fake news περί δαγκώματος λουόμενης σε παραλία της Αττικής, όπως και ο πρώτος ερασιτεχνικός «Πανελλήνιος Διαγωνισμός Κυνηγιού Λαγοκέφαλου», είναι το αποτέλεσμα της έλλειψης συστηματικής παρακολούθησης της εξάπλωσης του αδηφάγου αυτού ψαριού στην Ελλάδα.
Χωρίς πλατφόρμα καταγραφής των περιστατικών, όλες οι πληροφορίες για τους λαγοκέφαλους έρχονται στη συντριπτική τους πλειονότητα από προσωπικές μαρτυρίες και καταγραφές.
Το ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών) παρέδωσε το 2024 στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (το οποίο είναι αρμόδιο για θέματα αλιείας) ένα εθνικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου, μετά από αίτημα και χρηματοδότηση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (το οποίο είναι αρμόδιο για τα θέματα που αφορούν τα ελληνικά οικοσυστήματα).
Στις προτάσεις του ΕΛΚΕΘΕ δεν συμπεριλαμβανόταν μόνο η επικήρυξη του λαγοκέφαλου με θήρευση από τους αλιείς, όπως συμβαίνει στην Κύπρο, αλλά και το monitoring του ψαριού, η αποζημίωση στους αλιείς για τα κατεστραμμένα αλιευτικά εργαλεία τους κ.ά.
Λαγοκέφαλος βάρους 18 κιλών αλιεύτηκε στην Κάλυμνο
Πώς θα τρέξει το μέτρο της επικήρυξης
Τελικά, την Πέμπτη 25 Ιουνίου ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, ανακοίνωσε μια σειρά από μέτρα στήριξης για τους Ελληνες αλιείς. Ανάμεσα σε αυτά, ήταν και η επικήρυξη του λαγοκέφαλου με την επιδότηση στους ψαράδες να ορίζεται στα 5,33 ευρώ το κιλό, καθαρά. Σημειώνεται πως η επιδότηση στην Κύπρο ειναι 4,73 ευρώ το κιλό (μικτά).
Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, Σπύρο Πρωτοψάλτη, η πρόσκληση από το ΥΠΑΑΤ προς τις δύο Περιφέρειες από τις οποίες θα ξεκινήσει πιλοτικά να εφαρμόζεται το πρόγραμμα, θα αποσταλεί την Δευτέρα 29 Ιουνίου. Οι δύο περιφέρειες είναι αυτές της Κρήτης και του Νότιου Αιγαίου.
Για το πιλοτικό πρόγραμμα θα αξιοποιηθούν 1,5 εκ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους.
«Όσο πιο γρήγορα ανταποκριθούν οι Περιφέρειες, οι οποίες είναι και οι δικαιούχοι του προγράμματος, τόσο πιο γρήγορα θα τρέξει και η επικήρυξη» σημείωσε ο κ. Πρωτοψάλτης.
Τα δύο βασικά τεχνικά κομμάτια που έχουν να τρέξουν οι Περιφέρειες είναι αυτό της ψύξης των λαγοκέφαλων, όταν θα αλιεύονται, αλλά και της καύσης τους, σε ειδικούς κλιβάνους.
Η Κρήτη, περιοχή για την οποία συζητείται εδώ και πολύ καιρό η εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος, είναι αρκετά έτοιμη να περάσει στην πράξη.
«Έχουμε πάρει ήδη προσφορά από ιδιοκτήτη μονάδας κλιβάνου για τους λαγοκέφαλους. Η μονάδα βρίσκεται στο Ηράκλειο. Στόχος είναι σε κάθε νομό να έχουμε και από 2 σημεία για την ψύξη των λαγοκέφαλων μέχρι να μεταφερθούν στον κλίβανο» δήλωσε ο Σταύρος Τζεδάκης, θεματικός Αντιπεριφερειάρχης Κρήτης, με αρμοδιότητες που καλύπτουν τον τομέα της Αγροτικής Οικονομίας. Ο ίδιος χαρακτηρίζει αναμφίβολα θετικό το μέτρο που ανακοίνωσε το ΥΠΑΑΤ.
Δεν είναι όμως σίγουρο ότι θα συμβεί το ίδιο και με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, περιφέρεια με πολλά νησιά, συμπεριλαμβανομένων των Κυκλάδων, όπου τα επί μέρους τεχνικά ζητήματα (ψύξη/καύση των λαγοκέφαλων) έχουν πολύ μεγαλύτερο επίπεδο δυσκολίας να εφαρμοστούν σε σχέση με την Κρήτη.
Όπως πάντως τόνισε ο κ. Πρωτοψάλτης, δεδομένου πως οι εκπρόσωποι της συγκεκριμένης περιφέρειας έχουν ζητήσει πολλές φορές από το ΥΠΑΑΤ να συμπεριληφθούν και τα συγκεκριμένα νησιά στο πιλοτικό πρόγραμμα θήρευσης μαζί με την Κρήτη, είναι στο χέρι τους να υλοποιήσουν το πιλοτικό πρόγραμμα.
Όσον αφορά το κρίσιμο θέμα του monitoring της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Πρωτοψάλτη, στο συγκεκριμένο ζήτημα απαιτείται συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Ο κ. Πρωτοψάλτης ανέφερε πως δεν είναι στην αρμοδιότητα του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης όλες οι δράσεις που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον λαγοκέφαλο.
«Υπάρχει συναρμοδιότητα. Τα θέματα της αλιείας εμπίπτουν στο ΥΠΑΑΤ, όμως το θέμα των ξενικών ειδών και οι επιπτώσεις τους στα οικοσυστήματα είναι αρμοδιότητα του ΥΠΕΝ» σημείωσε ο γενικός γραμματέας του ΥΠΑΑΤ.
Για τον παραπάνω λόγο, ο κ. Σχοινάς θα συναντηθεί με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, την ερχόμενη Τετάρτη, 1 Ιουλίου.
Λαγοκέφαλοι που αλίευσαν ψαράδες στην Κρήτη εκεί όπο το πρόβλημα είναι πιο έντονο από οπουδήποτε αλλού στην Ελλάδα
«Θα συμμετέχουν όλοι οι ψαράδες της Κρήτης – Το κυνήγι θα είναι μαζικό»
Οι αλιείς στην Κρήτη ήταν οι πρώτοι που ζήτησαν το μέτρο της επικήρυξης του λαγοκέφαλου, δεδομένου ότι είναι και η πρώτη περιοχή στην οποία έφτασε το πρόβλημα και παραμένει αυτή με τις περισσότερες καταγραφές του είδους.
Ρωτήσαμε τον Γιάννη Ανδρουλάκη, πρόεδρο των αλιέων κι αλιεργατών Ηρακλείου Κρήτης, πώς αξιολογούν το μέτρο της επικήρυξης, όπως το ανακοίνωσε ο κ. Σχοινάς.
Μας απάντησε πως: «Είναι μια αρχή. Δεν είμαστε πλήρως ικανοποιημένοι. Είναι καλή τιμή τα 5,33 ευρώ, όμως, δεν προβλέπονται αποζημιώσεις ούτε για τις ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία ούτε για τις απώλειες στο μεροκάματο μας λόγω των βρώσιμων ψαριών που τρώει ο λαγοκέφαλος μέσα στα δίχτυα μας».
Στην ερώτηση πόσοι αλιείς από την Κρήτη θα συμμετάσχουν στη θήρευση του λαγοκέφαλου, ο κ. Ανδρουλάκης απάντησε αυθόρμητα: «Όλοι, όλοι. Μέχρι τώρα μου ‘χουν δηλώσει όλοι συμμετοχή. Μόνο στον σύλλογο που είμαι εγώ πρόεδρος είμαστε 700 άτομα. Και οι σύλλογοι στο νησί είναι πολλοί. Θα ξεκινήσει μαζικό κυνήγι».
Πανελλήνιος διαγωνισμός κυνηγιού: Πλούσια έπαθλα, αλλά πού καταλήγουν οι λαγοκέφαλοι;
Μια εβδομάδα πριν ανακοινωθούν τα μέτρα του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και καθώς ο λαγοκέφαλος γινόταν ολοένα πιο διάσημος και «ευπώλητος» στο ελληνικό διαδίκτυο και τα social media, ανακοινώθηκε ο «1ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Αλιείας Λαγοκέφαλου» για επαγγελματίες και ερασιτέχνες ψαράδες, πρωτοβουλία του επαγγελματία ψαρά και σεφ από τη Ρόδο, Μιχάλη Καρποδίνη.
«Πηγαίνει πάρα πολύ καλά ο διαγωνισμός. Έχει μπλοκάρει ο λογαριασμός στο facebook από τις εκατοντάδες αναρτήσεις και τα σχόλια. Η σελίδα του διαγωνισμού είχε 2.000.000 προβολές σε μία εβδομάδα» περιγράφει, χαρούμενος για το επίτευγμα ο κ. Καρποδίνης κια συμπληρώνει: «Με μια πρόχειρη εκτίμηση, τις 3 πρώτες μέρες του διαγωνισμού είχαν συμμετάσχει περισσότεροι από 200 ψαράδες».
«Κάθε εβδομάδα έχουμε κληρώσεις και δώρα και ανακοινώνουμε τις περιοχές όπου εντοπίστηκαν περισσότεροι λαγοκέφαλοι. Ο απλός κόσμος μας δίνει ό,τι μπορεί, είναι πολύ συγκινητικό, από τηλεοράσεις, μέχρι γυαλιά ηλίου αξίας 200 ευρώ. Μέχρι μαθήματα οδήγησης αυτοκινήτου έχουμε έπαθλο» λέει ο κ. Καρποδίνης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο μεγαλύτερος στόχος της πρωτοβουλίας του είναι να γίνει μια χαρτογράφηση των λαγοκέφαλων στην Ελλάδα, έτσι ώστε «να καταλάβουμε σε ποιες περιοχές έχουν φτάσει τα ψάρια και σε τι βαθμό».
Ο ίδιος λέει πως η προσπάθεια του εμπίπτει στην κατηγορία Citizens Science (σ.σ.: επιστημονική γνώση, η οποία χτίζεται μέσα από πρωτοβουλίες απλών πολιτών).
Σύμφωνα με τον κ. Καρποδίνη, η πρώτη εβδομάδα του διαγωνισμού, o οποίος θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Αυγούστου, δείχνει πως το πρόβλημα είναι πολύ μεγάλο στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα, ενώ αυξάνονται οι αναφορές για την Αττική.
Στις Κυκλάδες οι λαγοκέφαλοι φαίνεται να είναι λιγότεροι, ενώ οι περιοχές που κίνησαν την περιέργεια του διοργανωτή είναι η Θάσος και η Χίος.
Στη νευραλγική πάντως ερώτηση πού απορρίπτονται οι λαγοκέφαλοι που θηρεύονται στο πλαίσιο του διαγωνισμού, πολύ σημαντική λεπτομέρεια στο συνολικό θέμα της θήρευσης του λαγοκέφαλου, η απάντηση είναι μάλλον ασαφής.
Υπενθυμίζεται ότι ο λαγοκέφαλος περιέχει μια ιδιαίτερα ισχυρή τοξίνη, την τετραδοτοξίνη. Αν το ψάρι καταναλωθεί προκαλεί από παράλυση έως και θάνατο.
Ο κ. Καρποδίνης απαντά πως δεν υπάρχει μαζική συλλογή και άρα και μαζική απόρριψη λαγοκέφαλων στο πλαίσιο του διαγωνισμού, όπως θα γίνεται για παράδειγμα με τον οργανωμένο τρόπο της επικήρυξης.
«Μια μικρή σακούλα με λαγοκέφαλους, περιέχει μικρό ποσοστό νευροτοξίνης. Δεν δημιουργεί πρόβλημα. Επίσης οι λαγοκέφαλοι ψαρεύονται και ανεξάρτητα από τον διαγωνισμό» επιχειρηματολογεί ο κ. Καρποδίνης. Όπως συμπληρώνει, σε πολλές περιπτώσεις οι θηρευμένοι λαγοκέφαλοι απορρίπτονται από τους συμμετέχοντες του διαγωνισμού πίσω στη θάλασσα.
Οι ειδικοί επιστήμονες, όμως, τονίζουν πως ελλοχεύουν κίνδυνοι. Όπως εξηγεί στο ο θαλάσσιος βιολόγος, Χρήστος Τακλής: «Το να απορρίπτονται πίσω στη θάλασσα οι λαγοκέφαλοι δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Ενδεχομένως άλλα εγχώρια ψάρια να ενδιαφερθούν να φάνε τους λαγοκέφαλους. Ή μπορεί να διαπιστωθεί πως υπάρχει κανιβαλισμός μεταξύ τους. Η αλήθεια είναι πως δεν έχουμε στοιχεία για αυτό, δεν το γνωρίζουμε. Σε κάθε περίπτωση, το να απορρίπτονται οι θηρευμένοι λαγοκέφαλοι σε κάδους απορριμμάτων, για παράδειγμα, ή έξω στο περιβάλλον, είναι επικίνδυνη πρακτική και μπορεί να προκαλέσει δυνητικά μόλυνση στον υδροφόρο ορίζοντα».
Δύσκολη μάχη: 1.000.000 με 2.000.000 τα αυγά του λαγοκέφαλου τον χρόνο
Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Τακλής σημειώνει πως η απόφαση να αντιμετωπίσουμε οργανωμένα ένα θέμα που εξελίσσεται εδώ και 20 χρόνια και για το οποίο δεν υπήρχε μέχρι πρότινος στρατηγική, κάνει δύσκολο το εγχείρημα.
«Τρέχουμε τελευταία στιγμή να πιάσουμε τα άπιαστα» λέει ο ίδιος χαρακτηριστικά.
Παρόλα αυτά, ο κ. Τακλής, χαρακτηρίζει ικανοποιητική την τιμή της αποζημίωσης για τους αλιείς στα 5,33 ευρώ το κιλό: «Είναι μεγαλύτερη από αυτήν που δίνουν στους ψαράδες σε Τουρκία και Κύπρο».
Στην ερώτηση αν μπορεί να… «καθαρίσει» σε σημαντικό βαθμό η θάλασσα λόγω της θήρευσης των λαγοκέφαλων, ο κ. Τακλής απαντά πως «δεν υπάρχει περίπτωση να καθαρίσει τελείως η θάλασσα. Αυτό το ξενικό είδος εφεξής θα το έχουμε στη Μεσόγειο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα πετύχουμε σε κάποιες περιοχές με πολλούς λαγοκέφαλους να ελαφρύνουμε την πίεση που ασκούν στο θαλάσσιο οικοσύστημα οι πληθυσμοί αυτού του ψαριού. Η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται επίσης και από τη διάρκεια του προγράμματος. Τα αποτελέσματα θα πρέπει να αξιολογηθούν».
Την ίδια στιγμή, η απουσία monitoring η οποία οδηγεί σε αδυναμία να δημιουργηθούν αξιόπιστοι χάρτες εξάπλωσης του λαγοκέφαλου, δημιουργεί εμπόδια στο να αντιμετωπιστεί ολομέτωπα το πρόβλημα.
Σε κάθε περίπτωση, οι ενδείξεις γύρω από την εξάπλωση του ψαριού δεν είναι θετικές. Ο κ. Τακλής εξηγεί γιατί: «Ο λαγοκέφαλος έχει αρχίσει να ανεβαίνει προς τα βόρεια. Λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, τα νερά γίνονται ολοένα και πιο ελκυστικά για τον λαγοκέφαλο και στις βόρειες ελληνικές θάλασσες. Αυτή τη στιγμή, στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας οι λαγοκέφαλοι βρίσκονται σε μεμονωμένους, πολύ μικρούς πληθυσμούς. Οι μεγάλοι πληθυσμοί εντοπίζονται από Σαρωνικό και προς τα κάτω: Νότια Πελοπόννησο, Κρήτη, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα».