Σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τον άμεσο τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή σε όλα τα μέτωπα, περιλαμβανομένου και του Λιβάνου, κατέληξαν ΗΠΑ και Ιράν, όπως ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας το Πακιστάν, το οποίο διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί στη μεσολάβηση, ενώ Ουάσιγκτον και Τεχεράνη επιβεβαίωσαν αμέσως μετά την πληροφορία.
«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν πλέον ολοκληρώθηκε», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μέσω Truth Social, λίγα λεπτά μετά την ανάρτηση του Πακιστανού πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ στο X, ο οποίος ανακοίνωσε ότι «επιτεύχθηκε» συμφωνία.
Ο Τραμπ πρόσθεσε: «Διά του παρόντος εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!».
Ο Αμερικανός πρόεδρος διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια αρτηρία θα ξανανοίξει «μόλις υπογραφτεί η συμφωνία», κάτι που αναμένεται την Παρασκευή 19 Ιουνίου, ώστε να υπάρξει χρόνος για την αποναρκοθέτηση της περιοχής.
Η ανακοίνωση της συμφωνίας προκάλεσε πτώση στις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες είχαν εκτοξευθεί μετά το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου και το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων υδρογονανθράκων.
Σύμφωνα με τον υφυπουργό Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γαριμπαμπαντί, η συμφωνία προβλέπει «το άμεσο τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Ο ίδιος ανέφερε ότι εντός 60 ημερών θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την οριστική συμφωνία, σημειώνοντας πως η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με «δυσπιστία» τις ΗΠΑ.
Το μνημόνιο συνεννόησης και οι όροι
Ο Γαριμπαμπαντί τόνισε πως στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα τεθούν τέσσερα βασικά ζητήματα: «η άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, η ανοικοδόμηση και η οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, καθώς και η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης» για την εφαρμογή των δεσμεύσεων.
Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων MEHR δημοσίευσε το λεγόμενο «μνημόνιο συνεννόησης» 14 σημείων, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, «την αποδέσμευση 24 δισεκ. δολαρίων που έχουν παγώσει στο εξωτερικό». Το μισό ποσό αναμένεται να διατεθεί στο Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με το MEHR, χωρίς ωστόσο επίσημη επιβεβαίωση.
Η τελετή υπογραφής της συμφωνίας θα πραγματοποιηθεί στη Γενεύη την Παρασκευή 19 Ιουνίου, όπως ανακοίνωσε ο Πακιστανός πρωθυπουργός. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι θα παραστεί, ενώ ανέφερε πως είναι «πιθανή» και η παρουσία του προέδρου Τραμπ.
Αντιδράσεις και διεθνείς τοποθετήσεις
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαιρέτισε τη συμφωνία ως «κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης», σύμφωνα με ανακοίνωση του εκπροσώπου του Στεφάν Ντουζαρίκ.
Από την πλευρά του, το γενικό επιτελείο του ιρανικού στρατού υποστήριξε ότι το Ιράν «επέβαλε τη θεία και ατσάλινη θέλησή του στους Αμερικανούς και σιωνιστές εχθρούς» και πως «ο εχθρός δεν είχε άλλη επιλογή παρά να αποδεχτεί την ήττα και να παραδοθεί».
Λίγο πριν την ανακοίνωση της συμφωνίας, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν προειδοποιούσε για «άμεσα» αντίποινα σε ισραηλινό βομβαρδισμό με τρεις νεκρούς σε νότιο προάστιο της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολά.
Η στάση του Τραμπ και οι αντιδράσεις του Ισραήλ
Εν τω μεταξύ, ο πρόεδρος Τραμπ εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά του για την ισραηλινή επιδρομή, χαρακτηρίζοντάς την «αχρείαστη, ειδικά αυτή την ιδιαίτερη ημέρα», μια αναφορά στα 80ά του γενέθλια, τα οποία γιόρτασε την Κυριακή. Δήλωσε «εξοργισμένος» μέσω της ιστοσελίδας Axios, λέγοντας ότι επέκρινε προσωπικά τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου: «Δεν έχει καμία γαμ… κρίση, του το είπα».
Οι ισραηλινές αρχές απάντησαν ότι επρόκειτο για ανταπόδοση επίθεσης της Χεζμπολά με drones εναντίον ισραηλινών στόχων. Παράλληλα, εκφράζουν ανησυχία για έναν πιθανό συμβιβασμό που δεν θα καλύπτει τις απαιτήσεις τους σχετικά με το Ιράν, το οποίο θεωρούν ορκισμένο εχθρό.
Επόμενα βήματα και διεθνής διάσταση
Ο Ντόναλντ Τραμπ, υπό πίεση στο εσωτερικό για τον τερματισμό του πολέμου που έχει πλήξει την παγκόσμια οικονομία, αναμένεται να συζητήσει τις εξελίξεις με τους ηγέτες της G7 στη σύνοδο της Εβιάν, στη Γαλλία.
«Σκοπός θα είναι να δούμε τα επακόλουθα αυτής της συμφωνίας, την υποστήριξη του Λιβάνου, το διαρκές ξανάνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και τη σύναψη συμφωνίας για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας και το πρόγραμμα κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε βίντεό του στο Instagram.
Με κοινή ανακοίνωσή τους, οι κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας (E4) εξέφρασαν προθυμία για άρση ορισμένων «κυρώσεων, σε ανταπόδοση ξεκάθαρων και επαληθεύσιμων μέτρων από την πλευρά του Ιράν» για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο πόλεμος, που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου με καταιγιστικούς βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, έχει προκαλέσει χιλιάδες θύματα, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο, βυθίζοντας τη Μέση Ανατολή σε νέα κρίση.