Πλήρη απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ για την κύρια κατοικία τους προβλέπεται να έχουν από το 2027 χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων σε μικρούς οικισμούς της χώρας, μεταξύ των οποίων και αρκετοί οικισμοί της Λέρου και των υπόλοιπων Δωδεκανήσων. Ωστόσο, δύο από τις μεγαλύτερες περιοχές του νησιού, η Αγία Μαρίνα και το Λακκί, παραμένουν εκτός του μέτρου λόγω πληθυσμιακών κριτηρίων.
Η απαλλαγή προβλέφθηκε αρχικά με τον Ν. 5246/2025, ο οποίος τροποποίησε τον Κώδικα Φορολογίας Περιουσίας (Ν. 5219/2025).
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, για το 2026 εφαρμόζεται μείωση του ΕΝΦΙΑ κατά 50% σε κύριες κατοικίες που βρίσκονται σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους, ενώ από το 2027 προβλέπεται η πλήρης απαλλαγή τους.
Παράλληλα, με νέο φορολογικό νομοσχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Οκτώβριο του 2026, η κυβέρνηση προωθεί την αύξηση του πληθυσμιακού ορίου από τους 1.500 στους 2.000 κατοίκους, διευρύνοντας τον αριθμό των δικαιούχων. Η συγκεκριμένη επέκταση αναμένεται να νομοθετηθεί εντός Νοεμβρίου.
Οι οικισμοί της Λέρου που καλύπτονται από την απαλλαγή
Με βάση τα στοιχεία της απογραφής του 2021, όπως αποτυπώνονται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα 2024–2028 του Δήμου Λέρου, οι παρακάτω οικισμοί έχουν πληθυσμό μικρότερο των 1.500 κατοίκων και συνεπώς πληρούν το πληθυσμιακό κριτήριο της ισχύουσας διάταξης.
| Οικισμός | Μόνιμος πληθυσμός 2021 |
|---|---|
| Άλιντα | 699 |
| Γούρνα | 281 |
| Δρυμώνας | 310 |
| Καμάρα | 673 |
| Κόκκαλη | 215 |
| Ξηρόκαμπος | 710 |
| Παρθένι | 178 |
| Τεμένια | 423 |
Στο ίδιο πληθυσμιακό όριο εντάσσονται και οι κατοικημένες νησίδες που υπάγονται διοικητικά στον Δήμο Λέρου (Κίναρος, τα Λέβιθα, το Φαρμακονήσι και ο Αρχάγγελος).
Η ένταξη ενός οικισμού στο πληθυσμιακό κριτήριο δεν συνεπάγεται, βέβαια, αυτόματη απαλλαγή για κάθε ακίνητο που βρίσκεται στην περιοχή. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να πρόκειται για κύρια κατοικία και να πληρούνται οι υπόλοιποι όροι της νομοθεσίας.
Γιατί μένουν εκτός η Αγία Μαρίνα και το Λακκί
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των δύο μεγαλύτερων οικισμών της Λέρου.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2021:
- Η Αγία Μαρίνα έχει 2.380 μόνιμους κατοίκους.
- Το Λακκί έχει 2.093 μόνιμους κατοίκους.
Επομένως, και οι δύο οικισμοί υπερβαίνουν όχι μόνο το σημερινό όριο των 1.500 κατοίκων, αλλά και το νέο όριο των 2.000 κατοίκων που προωθεί η κυβέρνηση.
Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τη σημερινή νομοθεσία και τις προτεινόμενες αλλαγές, οι κύριες κατοικίες στους συγκεκριμένους οικισμούς δεν δικαιούνται τη νέα απαλλαγή μόνο λόγω της γεωγραφικής τους θέσης. Το μέτρο συνδέεται και με την ιδιότητα του φορολογικού κατοίκου Ελλάδας, καθώς και το όριο των 400.000 ευρώ για την αξία της πλήρους κυριότητας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις επιμέρους γειτονιές και περιοχές της Λέρου, όπως ο Πλάτανος, το Παντέλι, το Κριθώνι και ο Βρομόλιθος, οι οποίες δεν εμφανίζονται ως αυτοτελείς οικισμοί στους συγκεκριμένους απογραφικούς πίνακες.
Για την εφαρμογή του μέτρου καθοριστικό στοιχείο δεν είναι η καθημερινή ονομασία μιας περιοχής, αλλά ο επίσημος απογραφικός οικισμός στον οποίο κατατάσσεται το ακίνητο.
Κατά συνέπεια, η οριστική υπαγωγή κάθε κατοικίας θα πρέπει να προκύπτει από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ και την αντιστοίχισή τους με τους επίσημους οικισμούς της ΕΛΣΤΑΤ.
Ποιοι Δήμοι των Δωδεκανήσων επηρεάζονται
Το μέτρο δεν αφορά αποκλειστικά τους μικρούς νησιωτικούς Δήμους. Εφαρμόζεται και σε επιμέρους οικισμούς μεγαλύτερων Δήμων, εφόσον πληρούν το πληθυσμιακό κριτήριο.
Στα Δωδεκάνησα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οικισμοί των Δήμων Ρόδου, Κω, Καλυμνίων, Λέρου, Πάτμου, Λειψών, Αγαθονησίου, Αστυπάλαιας, Νισύρου, Καρπάθου, Ηρωικής Νήσου Κάσου, Σύμης, Τήλου, Χάλκης και Μεγίστης.
Ενδεικτικά, το ισχύον πληθυσμιακό όριο καλύπτει περιοχές όπως η Λίνδος, το Γεννάδι και ο Έμπωνας στη Ρόδο, το Τιγκάκι, το Μαρμάρι και το Μαστιχάρι στην Κω, καθώς και οικισμούς της Καλύμνου, της Πάτμου και των μικρότερων νησιών.
Με την προτεινόμενη αύξηση του ορίου στους 2.000 κατοίκους, αναμένεται να προστεθούν ακόμη περισσότεροι οικισμοί, όπως τα Μάστατα και η Λάφρος στη Ρόδο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η Σκάλα της Πάτμου, η οποία στην απογραφή του 2021 καταγράφεται με 1.967 κατοίκους και, επομένως, θα μπορεί να καλυφθεί από το νέο πληθυσμιακό όριο, εφόσον ψηφιστεί η σχετική διάταξη.
Οι προϋποθέσεις για μηδενικό ΕΝΦΙΑ
Για να δικαιούται κάποιος την απαλλαγή, πρέπει να είναι φυσικό πρόσωπο και φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, ενώ το ακίνητο πρέπει να αποτελεί την κύρια κατοικία του, όπως αυτή προκύπτει από τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος.
Επιπλέον, η φορολογητέα αξία του 100% της πλήρους κυριότητας της κατοικίας δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 400.000 ευρώ.
Η απαλλαγή δεν επεκτείνεται αυτόματα σε εξοχικές κατοικίες, δεύτερα σπίτια ή άλλα ακίνητα που διαθέτει ο ίδιος ιδιοκτήτης.
Κατά την εφαρμογή της μείωσης του 2026, η ΑΑΔΕ πραγματοποίησε κεντρική διασταύρωση των στοιχείων των εντύπων Ε1 και Ε9, ώστε να ταυτοποιήσει τις κύριες κατοικίες των δικαιούχων.
Για περιπτώσεις στις οποίες δεν χορηγήθηκε η προβλεπόμενη μείωση, δόθηκε δυνατότητα υποβολής σχετικού αιτήματος στην ΑΑΔΕ.
Από το 2027 η πλήρης απαλλαγή
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η διεύρυνση του πληθυσμιακού ορίου θα προσθέσει περίπου 131 οικισμούς και 62.000 ιδιοκτήτες ακινήτων στους δικαιούχους της απαλλαγής σε πανελλαδικό επίπεδο.
Για τη Λέρο, πάντως, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι βασικοί ωφελούμενοι οικισμοί έχουν ήδη πληθυσμό κάτω από το υφιστάμενο όριο των 1.500 κατοίκων.
Η προτεινόμενη αύξηση στους 2.000 κατοίκους δεν μεταβάλλει την κατάσταση για την Αγία Μαρίνα και το Λακκί, καθώς και οι δύο παραμένουν πάνω από το νέο όριο.
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση της κυβέρνησης, για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, το πληθυσμιακό όριο διαμορφώνεται σε 2.200 κατοίκους.
Η οριστική εφαρμογή της διευρυμένης απαλλαγής θα εξαρτηθεί από την ψήφιση του νέου νομοσχεδίου και τις σχετικές οδηγίες της φορολογικής διοίκησης.