Διαβάζοντας το ρεπορτάζ για το πρόγραμμα «Επιστροφή στις Ρίζες», που φιλοξενεί νέους ελληνικής καταγωγής στη Θράκη και δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα www.xronos.gr, δύσκολα μπορεί κανείς να μη σκεφτεί τη σημασία που έχει για τα παιδιά της ομογένειας η επαφή όχι μόνο με την Ελλάδα, αλλά και με την ιστορία των τόπων καταγωγής των οικογενειών τους.
Για τους Καρπάθιους της διασποράς, το νησί δεν αποτελεί απλώς έναν καλοκαιρινό προορισμό, αλλά έναν τόπο μνήμης. Είναι ο τόπος των παππούδων τους, των οικογενειακών αφηγήσεων, των τραγουδιών, των χορών και των παραδόσεων που ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, χωρίς όμως να χαθούν.
Πριν από δύο χρόνια, στα Σπόα, μια πρωτοβουλία του Γυναικείου Συλλόγου Σπόων σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου έδειξε στην πράξη τον δρόμο. Μικροί και μεγάλοι συμμετείχαν σε βιωματικές περιηγήσεις σε τόπους ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, σε μια δράση με έντονο συμβολικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα.
Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονταν και παιδιά που είχαν έρθει από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τις καλοκαιρινές τους διακοπές.
Στον αρχαίο οικισμό του Μαράθου και στην Εφταμπατούσα, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να ακούσουν τον ερευνητή Ηλία Βασιλαρά να ξεδιπλώνει ιστορίες αιώνων, γνωρίζοντας στοιχεία για τους πρώτους οικισμούς, τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, τα βυζαντινά λουτρά και τη ζωή των προγόνων τους. Παράλληλα, ήρθαν σε άμεση επαφή με τον χώρο, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν μέσα από την εμπειρία.
Η εμπειρία ολοκληρώθηκε με έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης της παράδοσης: η λύρα και το λαούτο έδωσαν τον ρυθμό, οι μαντινάδες γέμισαν τον χώρο και τα παιδιά γνώρισαν βιωματικά την αυθεντική μορφή του καρπάθικου γλεντιού.
Τέτοιες πρωτοβουλίες αποκτούν ιδιαίτερη αξία, καθώς δεν περιορίζονται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά δημιουργούν βιώματα και δεσμούς με τον τόπο καταγωγής. Δίνουν στα παιδιά της διασποράς τη δυνατότητα να αναπτύξουν μια ουσιαστική σχέση με τις ρίζες τους.
Η Κάρπαθος διαθέτει πλούσια ιστορία, ισχυρή παράδοση και βαθιά πολιτιστική ταυτότητα, ενώ ταυτόχρονα υποδέχεται κάθε καλοκαίρι χιλιάδες νέους της ομογένειας που αναζητούν την επαφή με τον τόπο των προγόνων τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται η ανάγκη για ακόμη πιο οργανωμένες και συστηματικές δράσεις, με τη συνεργασία συλλόγων, φορέων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Περιφέρειας, ώστε η επαφή αυτή να αποκτήσει σταθερό χαρακτήρα.
Η διατήρηση της καρπάθικης ταυτότητας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε οικογενειακές αφηγήσεις ή παραδοσιακές εκδηλώσεις. Απαιτείται γνώση, εμπειρία και άμεση σχέση με τον τόπο, ώστε οι νέες γενιές να γνωρίσουν ουσιαστικά την ιστορία και τον πολιτισμό τους.
Το παράδειγμα ανάλογων προγραμμάτων δείχνει τη σημασία τέτοιων πρωτοβουλιών. Η Κάρπαθος έχει ήδη αποδείξει ότι διαθέτει το υπόβαθρο και την εμπειρία, ώστε να επενδύσει ακόμη περισσότερο σε αντίστοιχες δράσεις, ενισχύοντας τους δεσμούς των νέων της διασποράς με το νησί.
Στόχος παραμένει οι επόμενες γενιές Καρπαθίων, όπου κι αν ζουν, να διατηρούν ζωντανή τη σχέση τους με την Κάρπαθο, όχι μόνο ως ανάμνηση, αλλά ως ουσιαστικό κομμάτι της ταυτότητάς τους.
Μανώλης Δημελλάς